“Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut” Edhe “Ti” je i mbrojtur!

Si ti drejtohemi Gjykatës dhe cilat janë çështjet që mund të gjykohen?

1.      ORIGJINA E KONVENTËS

Ministrat e Punëve të jashtme të shteteve anëtare të Këshillit të Europës më 4 nëntor 1950 u takuan ta nënshkruajnë Konventën për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut: ECHR). Qëllimi i tyre ishte t’i vendosnin themelet për një Europë të re të cilën shpresuan ta ndërtojnë mbi gërmadhat e kontinentit të rrënuar nga luftërat. Sot pas 50 vjetëve, suksesi i tyre është evident. Konventa, megjithëse e vetmja në mes të traktateve për të drejtat e njeriut është më e zhvilluara dhe më e shqyrtuara. Institucionet që konventa i krijoi, Komisioni Evropian dhe Gjyqi për të Drejtat e Njeriut në Strasburg kanë siguruar model inspirues për sistemet tjera të të drejtave të njeriut.

Këshilli i Europës e ngërtheu çështjen e të drejtave të njeriut shpejt pas themelimit për dy arsye. Fillimisht, siç u nënkuptua, ishte përvoja e zymtë nëpër të cilën Europa kaloi gjatë viteve që i paraprijnë krijimin e Këshillit. Shumë shtetas të epokës së pas luftës ishin të inkuadruar në lëvizjen e rezistencës ose u gjendën në burgje gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe ishin të vetëdijëshëm për nevojën e ndalimit të çfardo paraqitje të sërishme të diktaturës në Europën Perëndimore. Ata e dinin se derisa të drejtat e njeriut janë të respektuara, demokracia është e siguruar dhe rreziku nga diktatura e lufta është i largët.

Arsyeja e dytë për angazhimin e Këshillit të Europës në të drejtat e njeriut ishte konflikti ideologjik në mes Lindjes dhe Perëndimit dhe faktorët që ndikuan në krijimin e tij. Ishte ajo kohë kur vendet Europiane ishin shumë të vetëdijëshme për komunizmin dhe për sfidën që paraqet prandaj e ndjenin nevojën për riafirmimin  e parimeve të besimit të tyre politik.

Per t’iu bashkangjitur Konventës, shteti duhet te jetë anëtar i Këshillit të Evropës. Për shumë vite kjo kërkesë kishte efekt të përjashtimit të shumë shteteve të Europës Lindore si dhe Spanjës dhe Portugalisë. Mirëpo, kjo e fundit iu bashkangjit Këshillit dhe e miratoi konventën kur erdhi në fuqi qeveria demokratike dhe me mbarimin e Luftës së Ftohtë të njëjtën gjë e bënë edhe Polonia dhe shtetet e tjera të ish bllokut komunist. Shume shtete mund ta bëjnë të njëjtën gjë në të ardhmen.

Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut, që nga krijimi në vitin 1950, e deri më 1998 kur është bërë ndryshimi i fundit ka kaluar në një proces shtimi të protokolleve dhe modifikimit për arsye përmirësimi.

Përmbajtja e konventës

1.      E drejta për jetë ( Neni 2).

2.      Çlirimi nga tortura dhe trajtimi johuman dhe degradues ose dënimi(Neni 3).

3.      Çlirimi nga skllavëria dhe robëria( Neni 4)

4.      E drejta për liri dhe siguri të personit ( Neni 5)

5.      E drejta për gjykim të drejtë ( Neni 6)

6.      Mbrojtja dhe retroaktiviteti i ligjit penal ( Neni 7)

7.      E drejta për respekt të jetës private dhe familjare, shtëpisë dhe korespondencëes(Neni 8)

8.      Liria e mendimit, vetëdijes dhe religjionit ( Neni 9)

9.      Liria e shprehjes ( Neni 10)

10.  Liria e mbledhjes dhe asocimit ( Neni 11)

11.  E drejta për martesë dhe vendosje të familjes. ( Neni 12)

12.  E drejta për mjete efektive nëse e drejta e dikuj është e shkelur( Neni 13)   

13.  E drejta e posedimit dhe e mbrojtjes së pasurisë

14.  E drejta për shkollim dhe e drejta e prindërve per dhenien e ketij shkollimi në përputhje me bindjet e tyre fetare e filozofike.

15.  E drejta për të marë pjesë në zgjedhjet e lira të organeve të pushtetit,keto qëdo tëorganizohen nëintervale kohore tëarsyeshme.

16.  Ndalohet privimi nga liria pë shkak tëborxhit

17.  Parashikohet liria e qakullimit të lire dhe zgjedhjes së vendbanimit.

18.  Ndalohet perjashtimi i shtetasve të vet

19.  Ndalohe përzëënia e të huajve

20.  Është hequr dënimi me vdekje

21.  E drejta e shtetasit të huaj qëe të mos debohet  në bazë të vendimit të marrë në pajtim me ligjin

22.  E drejta e personit të dënuar për vepër penale të paraqesë gjykatës më të lartë që ta rishqyrtoje dënimin e tij

23.  E drejta për zhdëmtim të personit që është dënuar me gabim gjyqësor

24.  E drejta të mos ndiqet dy herë për të njëjten vepër, dhe

25.  Barazia e të drejtave dhe përgjegjësive midis bashkëshortëve përsa i përket të drejtave dhe detyrave reciproke juridiko-civile.

 

I. CILAT JANË ÇËSHTJET QË MUND TË TRAJTOJË GJYKATA?

     1. Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut është një institucion ndërkombëtar që, sipas disa kushteve, mund të pranojë kërkesat e personave të cilët ankohen për shkelje të të drejtave të garantuara nga Konventa Europiane e të Drejtave të Njeriut. Kjo Konventë është një traktat nëpërmjet të cilit shumë shtete të Europës janë angazhuar të respektojnë disa të drejta themelore të individëve. Këto të drejta janë formuluar në vetë Konventën, si edhe në katër protokolle, Protokolli shtojcë dhe Protokollet Nr° 4, 6, e 7  të cilat një pjesë e shteteve i kanë nënshkruar. Ju rekomandohet të njiheni me këto tekste dhe me rezervën që i shoqëron.
      2. Nëse ju vlerësoni që një prej Shteteve, ka shkelur në dëmin tuaj një nga këto të drejta themelore, ju mund të ankoheni për këtë në Gjykatë. Kjo mund të trajtojë vetëm ankesat në lidhje me shkeljen e të drejtave të formuluara në Konventë dhe në Protokollet duke përjashtuar të gjitha të tjerat. Ajo nuk është një gjykatë apeli ndaj gjykatave kombëtare dhe nuk mund as të anullojë dhe as të ndryshojë gjykimet e tyre. Po ashtu, ajo as nuk mund të ndërhyjë në favorin tuaj drejtpërsëdrejti pranë autoritetit për të cilin ju ankoheni.
      3. Gjykata mund të pranojë kërkesa vetëm nëse ato drejtohen kundër njërit prej shteteve nënshkruese dhe pjesë të Këshillit të Europës dhe nëse ato kanë të bëjnë me ngjarje më të vona se një datë e caktuar. Kjo datë ndryshon sipas Shtetit të paditur dhe sipas faktit nëse kërkesa konsernon një të drejtë të formuluar në vetë Konventën apo në një nga Protokollet.
     4. Ju mund të ankoheni në Gjykatë vetëm për aktet e një autoriteti publik (Parlament, administratë, gjykata etj.) të njërit prej këtyre shteteve. Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut nuk mund të merret me ankesat e drejtuara kundër personave të veçantë, ose institucioneve private.
     5. Përpara se t'i drejtoheni Gjykatës, ju duhet të keni ndjekur në Shtetin e paditur, të gjitha rekurset që do të kishin mundur të sillnin ndreqjen e situatës për të cilën ju ankoheni. Ju duhet, për shembull, t'i jeni drejtuar juridiksionit më të lartë kompetent (por nëse ankoheni për një gjykim, konkretisht për një dënim, nuk është e nevojshme që pasi të keni ndjekur rekurset e zakonshme gjyqësore të bëni përpjekje për të siguruar rishikimin e procesit). Gjatë ndjekjes së këtyre rekurseve ju duhet të keni respektuar rregullat e procedurës, pikërisht afatet që ato parashkruajnë. Nëse, për shembull, rekursi juaj është hedhur poshtë si i vonuar, apo për mosrespektim të një rregulli të kompetencës ose të proçedurës, ka të ngjarë që Gjykata të mos e shqyrtojë çështjen tuaj.

    6 Pasi autoriteti më i lartë kombëtar kompetent ka dhënë vendimin e tij, ju dispononi një afat prej gjashtë muajsh për t'ju drejtuar Gjykatës. Nëse ankimi juaj ka të bëjë me një dënim, afati fillon duke u nisur nga vendimi përfundimtar sipas rendit normal të rekurseve dhe jo duke u nisur nga refuzimi i mëvonshëm i një kërkese të mundshme për rishikim. Gjykata nuk do të mund të shqyrtojë ankesën tuaj nëse përpara skadimit të këtij afati prej gjashtë muajsh, ju nuk i keni paraqitur asaj qartë arsyet e ankimit tuaj, të paktën në një formë të shkurtuar.


I. SI DUHET T'I DREJTOHENI GJYKATËS?

7. Nëse vlerësoni që arsyet e ankimit tuaj kanë të bëjnë me shkeljen e një nga të drejtave të garantuara nga Konventa ose nga njëri prej Protokolleve dhe se kushtet e përshkruara këtu më sipër plotësohen, dërgoni më parë tek Sekretari i Gjykatës një letër që përmban të dhënat e radhitura në pikën e mëposhtme. Kjo letër duhet t'i drejtohet:

Le Greffier de la
Cour europenne des Droits de l'Homme
Conseil de l'Europe
F-67075 STRASBOURG CEDEX

8. Letra juaj duhet të përmbajë:

 

a. një përmbledhje të shkurtër të arsyeve të ankimit tuaj;
b. citimin e së drejtës ose të të drejtave të garantuara nga Konventa dhe që i vlerësoni se janë shkelur;
c. rekurset që keni ndjekur;
d. listën e vendimeve të dhëna për çështjen tuaj nga një autoritet publik, duke saktësuar për çdo vendim: datën, përmbajtjen e tij të përmbledhur dhe autoritetin që e ka dhënë. Bashkangjitini letrës tuaj një kopje të këtyre vendimeve. (Këto dokumente nuk do t'iu kthehen. Si rrjedhim është në interesin tuaj të dërgoni vetëm kopje dhe jo origjinale).
9. Sekretari i Gjykatës do t'ju përgjigjet. Do t'ju kërkohen ndoshta dokumente, të dhëna ose shpjegime plotësuese lidhur me ankimin tuaj. Mund t'ju informojnë mbi mënyrën se si është interpretuar tashmë Konventa në raste të ngjashme dhe në rastin kur pranimi i ankesave tuaja ndeshet në një pengesë evidente do t'iu tërhiqet vëmendja mbi këtë pikë. Në të kundërt, Sekretari nuk mund t'ju informojë mbi dispozitat ligjore në fuqi në Shtetin për të cilin ju ankoheni.
10. Nëse nga korrespondenca juaj me Sekretarin del që ankesa juaj mund të regjistrohet si një kërkesë në Gjykatë dhe nëse ju dëshironi që ajo të jetë e tillë, Sekretari do t'ju dërgojë formularët që përdoren për të paraqitur formalisht kërkesën tuaj. Pasi t'i keni plotësuar dhe drejtuar ato Sekretarit, kërkesa juaj do t'i paraqitet Gjykatës.
11. Ju do të viheni në dijeni të ecurisë së procedurës nga Sekretari. Kjo procedurë, të paktën në fillim, zhvillohet me shkrim. Kështu që ju nuk keni pse të paraqiteni në selinë e Gjykatës.
12. Nëse është e mundur, ngarkoni një avokat të paraqesë kërkesën tuaj. Më vonë, gjatë procedurës, nëse duhet, ju mund të merrni ndihmë gjyqësore në qoftë se nuk dispononi mjetet për të shpërblyer një avokat. Por kjo ndihmë nuk mund të jepet që në momentin e paraqitjes së këkesës.

Rëndësia e Konventës

Konventa Europiane ka rëndësi shumë të madhe ngase është dokumenti i parë që rregullat deklarative i ka shndërruar në rregulla kontraktuese, ka paraparë një mekanizem i cili ka për të siguruar zbatimin e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut ndërmjet shumë subjekteve të një regjioni dhe në fund hyrja në Këshillin e Europës kushtëzohet me repektimin e të drejtave të njeriut.
Konventa Europiane përmban 10 të drejta që kanë qënë të parapara në Deklaratatën e Përgjithshme për të drejtat e njeriut të cilat në esencë i takojnë grupit të të drejtave dhe lirive tradicionale civile e politike. Me Konventë cdokujt brenda juridiksionit të këtyre shteteve i garantohet: siguria personale, liria nga skllavërimi ose nga gjëndja e ngjashme me skllavëri, liria nga burimi arbitrar, paraburgimi apo përjashtimi, liria nga përzierja arbitrare në jetën private dhe në familje, banesë dhe korrespondencë, liria e bindjes, mendimit, e fesë  etj.

Gjatë historikut te Konventës Europiane për të drejtat e njeriut ka pasur një numër të madh rastes te cilat janë zgjidhur nga Gjykata Europiane për të Drejtat e Njeriut.

Që nga rasti i parë, rasti Laëless, i vendosur me 1961, pasojnë shumë raste të tjera si Rasti i Greqisë,Rasti Golder, Rasti Luedicle, Belkacem dhe Koç, Rasti Marckx, Rasti Muller, Rasti Campbell dhe Cosans, Rasti Abdulaziz, Cabales dhe Balkandali.(9)

Keto jane rastet më karakteristike dhe më të njohura mes shumë rastesh. Ekstrati i rasteve kryesore nuk mund ta prezantojë fotografinë e plotë të një jurisprudence jashtzakonisht të begatshme, mirëpo mund të sigurojë një bazë të përcaktuar se cilat ndërhyrje mund të kryen nga përvoja e Konventës Europiane.

Gjithashtu është interesante që të shënohet se janë paraqitur probleme të natyrës së ndryshme duke i inkuadruar përafërsisht të gjitha të drejtat dhe liritë e mbrojtura me Konventën dhe Protokollet e saj.

Për më tepër, e drejta e mbështetur në rastet e mëparshme tregon se asnjë shtet nuk mund të jetë imun ndaj mbikqyrjes që të kontrollon nëse aranzhmanet e vendit përputhen me obligimet që i kanë pranuar me traktatet për mbrojtjen e të drejtave te njeriut. Çdo shtet që e ka pranuar të drejtën për ankesë individuale është paditur para Komisionit dhe shumica e tyre janë paditur edhe në gjyq. Administrata ka mundësi të gabojë edhe për ato shtete të cilat padyshim kanë histori të pasur në mbrojtjen e lirive civile.

Kjo lavdatë sugjeron dy përfundime. E para, se sistemi i mbikqyrjes ndërkombëtare, si ai i Konventës Europiane, është e nevojshme dhe e detyrueshme edhe për shtetet që e respektojnë sundimin e ligjit dhe posedojnë garancë kushtetutare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe lirive themelore. Konventa është sistemi më efektiv ndërkombëtar për mbrojtjen e të drejtave të njeriut që kanë qenë ndonjëherë të prezantuara në botë.

Sistemi Europian ka qenë i aftë të funksionojë në mënyrë efektive, sepse qeveritë relevante kanë pasur vullnet të bashkëpunojnë me organet qeveritare dhe me të vërtetë kanë dashur që të sigurojnë ushtrimin efektiv të të drejtave të njeriut mbrenda territorit të tyre. Problemet që vijnë ne Strasburg sado që janë të rëndësishme për individët relevant, përveç disa përjashtimeve, janë margjinale krahasuar me shkeljet masive dhe flagrante të të drejtave të njeriut që paraqiten në pjesët tjera të botës. Rrjedhimisht, mbetet shumë punë për të kryer para se të mund të shpresojmë për t’i parë aranzhmanet rajonale për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, te krahasueshme me sistemin Europian në pjesët e tjera të botës.

Lejla Dika